ภาษาและวรรณกรรม

 ศิลาจารึกพระธาตุศรีสองรัก  

             เป็นใบเสมาหินชนิดหินชนวนทรงใบพาย ใช้อักษรธรรมอีสาน จำนวน ๔๓ บรรทัด จารึกด้านเดียว ศิลาจารึกสูง ๑.๓๖ เมตร กว้าง ๐.๘๓ เมตร เป็นจารึกหลักใหม่ สร้างขึ้นเมื่อปี พ.ศ.๒๔๔๙ โดยพระครูลุน เจ้าอาวาสวัดบ้านหนานแพ่ง และเพียศรีวิเศษ บ้านนาทุ่ม  สร้างขึ้นใหม่ตามเนื้อความเดิม อ้างถึงว่าได้จดตำนานที่เคยสร้างเป็นจารึกไว้แล้ว เมื่อปี พ.ศ.๒๑๐๓  ซึ่งเป็นจารึกหลักเก่า ได้พบหลักฐานว่า จารึกหลักเดิมนั้นฝรั่งเศสได้เคลื่อนย้ายไป ปัจจุบันเก็บรักษาไว้ที่หอพระแก้ว เมืองเวียงจันทน์ ซึ่งอยู่ในสภาพชำรุดแตกออกเป็นแปดชิ้นส่วน กรมศิลปากรได้สำเนาศิลาจารึกหลักนี้ จากประเทศลาว เมื่อปี พ.ศ.๒๕๒๓ และได้พิมพ์เผยแพร่อยู่ในจารึกประเทศไทย เล่ม ๕ พ.ศ.๒๕๒๙ เนื้อความขาดหายไปมาก จารึกไว้สองด้าน ด้านหนึ่งเป็นอักษรตัวธรรม อีกด้านหนึ่งเป็นอักษรขอม เนื้อความตรงกัน ไม่ต่างจากจารึกที่พระครูลุน จำลองไว้ นอกจากสามบรรทัดแรกที่ พระครูลุนกล่าวนำไว้ ปัจจุบันอยู่บริเวณด้านข้างของพระธาตุศรีสองรัก อำเภอด่านซ้าย           เนื้อเรื่อง ในศิลาจารึกคือ เริ่มกล่าวถึงการจารึกหลักใหม่ และเริ่มเล่าเรื่องตำนานศิลาเลข

(ศิลาจารึก)  หลักเก่าตั้งแต่ประมาณปี พ.ศ.๒๑๐๓ สมัยพระไชยเชษฐาธิราช เป็นกษัตริย์เมืองเวียงจันทน์บุรีศรีสัตตนาคนหุต ร่วมสมัยกับสมเด็จพระมหาจักรพรรดิ์ เป็นกษัตริย์กรุงศรีอยุธยา (อยุธยา)  กษัตริย์